آیین نامه داوری مسابقات حفظ و قرائت قرآن کریم
آیین نامه مسابقات حفظ و قرائت
استاد ضیاءالرحمن صحّت
رشته قرائت قرآن كريم (100 امتياز)
توضیحات:
۱ـ قرآن مورد استفاده، منطبق با خط عثمان طه باشد.
2ـ تعيين قطعات تلاوت با قيد قرعه خواهد بود.
3ـ چنانچه شركت كننده كمتر از حد تعيين شده تلاوت كند، به ازاي هر سطر 2 نمره منفي از وي كسر خواهد شد و چنانچه بيشتر از حد تعيين شده تلاوت كند 1 نمره منفي از وي كسر شده و هيچ يك از داوران بعد از اتمام حد تعيين شده، امتياز نخواهد داد.
تبصره: كسر امتياز در اين مورد به عهده داوران رشته وقف و ابتداء ميباشد.
4. حداقل ۳ ساعت قبل از انجام مرحله پاياني قطعه مربوط به افراد منتخب اعلام و نوبت تلاوت ايشان بر مبناي قرعه تعيين ميشود.
5. مبناي قرائت در مسابقات روايت حفص از عاصم ميباشد. در صورت انتخاب روايتي غیر از آن، لازم است در ابتدا اعلام شود.
6. امتيازات رشته قرائت به شرح ذيل محاسبه ميشود:
اول- تجويد امتياز 40
دوم- وقف و ابتداء امتياز 20
سوم- صوت امتياز 15
چهارم- لحن امتياز 25
تجويد «40 امتياز»
اين مورد شامل 3 بخش ميباشد: صحت قرائت، احكام و فصاحت
الف- صحت قرائت
موارد كسر نمره: هر مورد 2 نمره
1. تبديل حركات به يكديگر (اغلاط اعرابي)
2. تبديل حركات به حروف مدّي و بالعكس (مانند اشباع و عدم آن)
3. حذف يا اضافه نمودن تشديد و تنوين
4. حذف يا اضافه نمودن حركات
تبصره: همچنين وقف به حركت، وصل به سكون و عدم رعايت وقف به اسكان
5. تبديل حروف به يكديگر (عدم رعايت حق حرف)
تبصره: همچنين عدم رعايت وقف به ابدال
6. حذف يا اضافه نمودن حرف
7. حذف يا اضافه نمودن كلمه يا عبارت و يا جا انداختن آيه وسطر
تبصره: در صورت تصحيح فوري موارد فوق قبل از تجديد نفس، فقط يك نمره كسر ميشود.
چنانچه اين كار منجر به اشتباه ديگر شود مجموعاً سه نمره كسر خواهد شد.
تبصره: چنانچه در طول تلاوت در مرحله مقدماتي، موارد مذكور 2 بار پيش آيد و در همان نفس به صورت فوري تصحيح نشود، قاري از دور مسابقات حذف خواهد شد. (به استثناي حروف متجانس مانند تبديل «ص» به «س» و «ت» به «ط»).
ب- احكام
موارد كسر نمره:
1. عدم رعايت كامل احكام تجويدي مانند: قلقله، غنّه، ترقيق، تفخيم، تغليظ، اظهار، ادغام، اقلاب، اخفاء، مدّ، اماله، تسهيل، سكت و مانند آن (1 نمره)
تبصره: در صورت نقصان رعايت موارد مذكور و با توجه به ميزان نقص در هر مورد 25/0 تا 5/0 نمره
2. ازدياد و يا نقصان در كميت غنّه (در هر مورد 5/0 نمره)
3. ازدياد و يا نقصان مقدار مدّ و نيز عدم توازن آن (در هر مورد 5/0 نمره)
تذكر:
1. عدم رعايت تلفظ صحيح حروف به علت لكنت زبان قاري، براي هر حرف در طول تلاوت حداكثر 2 نمره
2. عدم رعايت هر يك از احكام حروف كه به طور مكرّر و در طول تلاوت قاري رخ ميدهد. هر حكم يا قاعده حداكثر 3 نمره
ج- فصاحت
فصاحت عبارت است از اداء الحروف ممتاز، تلفظ روان و سليس و طبيعي حركات و حروف مدي و قرائت براساس لهجه فصيح عربي و نداشتن تكلّف.
موارد كسر نمره
1. عدم رعايت دقيق مخارج حروف در هر مورد 25/0 تا 5/0 نمره
2. ازدياد و نقصان صفات حروف در هر مورد 25/0 تا 5/0 نمره
3. عدم رعايت اداي طبيعي و روان حركات و حروف مدي براي هر مورد 25/0 نمره
4. ضعف در لهجه فصيح عربي حداكثر 2 نمره در طول تلاوت
5. تكلف در رعايت احكام تجويد در هر مورد 25/0 تا 5/0 نمره
تبصره: در بخش حفظ، اغلاط اعرابي يا حرفي، كلمي و عبارتي فقط توسط داوران حفظ محاسبه و منظور ميشود.
تبصره: در بخش حفظ، تبديل حروف متجانس يا متقراب به يكديگر به وسيله داور تجويد محاسبه ميشود؛ تبديل «ت» به «ط» يا تبديل «ع» به «همزه».
وقف و ابتداء «20 امتياز»
الف- تلاوت ممتاز
تلاوتي است كه قاري صحيحترين وقفها و صحيحترين ابتداها و صحيحترين وصلها را در كلام الهي رعايت نمايد و از نفس بلند نيز برخوردار باشد.
ب- موارد كسر نمره
1. وقف يا ابتداي اقبح 3 نمره
2. وقف يا ابتداي قبيح 2 نمره
3. وقف يا ابتداي ناقص و وصل نامناسب 5/0 تا 1 نمره
4. وقف قبيح اضطراري 25/0 نمره
تبصره: در عبارات طولاني كه نميتوان در جاي مناسب وقف نمود، وقف اضطراري موجب كسر امتياز نميشود.
5. در موارد وقف اضطراري كه ابتدا از ما بعد آن صحيح نباشد، قاري بايد با برگشت به كلمات قبل از وقف، مناسبترين و نزديكترين شروع را ارائه دهد و در غير اين صورت 5/0 تا 1 نمره كسر ميشود.
تبصره: در عبارات طولاني، با مراعات اولويتها امتيازي كسر نخواهد شد.
6. عدم رعايت وقف لازم 2 نمره
7. عدول از وقف يا ابتداي مناسب به وقف يا ابتداي ضعيفتر (عدم رعايت اولويتها) 5/0 تا 1 نمره
8. نفس كشيدن در غير محل وقف هر مورد 2 نمره
9. تكرار بيمورد عين آيه يا قسمتي از آن 1 نمره
تبصره: براي تكرار به منظور اصلاح غلط اعرابي يا عبارتي يا اجتناب از ابتداي نامناسب، امتيازي كسر نخواهد شد.
صوت «15 امتياز»
الف- ضوابط
1. وضوح يا صافي صدا (عدم اضطراب، لرزش،خش، خيشومي، گرفتگي صدا و ...) 2 امتياز
2. قدرت (رسايي) صوت 3 امتياز
3. انتخاب پرده مناسب 1 امتياز
4. ارتفاع صوت (فاصله زير وبمي صوت)، هر پرده 3/0 امتياز با توجه به كيفيت آن 4 امتياز
5. طنين صوت (ملاحت، گيرايي و زيبايي صوت) 2 امتياز
6. نرمي و انعطاف صوت (توانايي و سرعت انتقال صوت از پردهاي به پردة ديگر) 2 امتياز
7. كميت تحريرها (قدرت اجراي تحرير در كوتاهترين زمان) 1 امتياز
ب- موارد كسر نمره
شهيق و زفير، گرفتگي صدا، خش،تصنعي بودن صدا، خلط آمدن، آب گرفتگي، التهاب و اضطراب، مقطّع شدن صدا، حباب گرفتگي صدا، شكاف در صدا (دورگه شدن)، و هر عاملي كه از كيفيت ملاحت،زيبايي و جذابيت صدا بكاهد. حداكثر 3 امتياز
لحن «25 امتياز»
الف- ضوابط لحن (15 امتياز)
به هر يك از موارد ذيل 1 امتياز اعطا ميشود:
1. تطبيق شروع با فرود از لحاظ پرده صوتي
2. تطبيق شروع با فرود از لحاظ مقام و نغمه
3. فصاحت در لحن عربي
4. تطبيق قرائت با مفاهيم
5. تطبيق مقام با مفاهيم
6. هماهنگي صوت با لحن
7. زيبايي نغمات
8. رواني و سلاست در حين اجراي مقامات
9. كيفيت ممتاز تحريرها و جذابيت و انعطاف آنها
10. ارائه ريز نغمه بديع و ممتاز
11. قدرت تنغيم
12. سعي در تحزين قرائت
13. جاذبه تلاوت (ملاحت و گيرايي و تأثيرگذاري تلاوت)
ب- مقامات و نغمات (10 امتياز)
1. در مرحله مقدماتي مسابقات قاري ميتواند آيات انتخابي را در يكي از مقامات مشهور و مقبول عربي و در مرحله پاياني مسابقات بايد آيات تعيين شده را در قالب 3 مقام از مقامات مشهور و مقبول عربي تلاوت نمايد.
2. اعطاي امتياز در مقامات در هر نفس به دو عامل: پرده صدا و كيفيت اجراي نغمات بستگي دارد.
3. اجراي نغمه در هر نفس با پردههاي بم 1 امتياز، با پردههاي توسط 5/1 امتياز و در پردههاي زير 2 امتياز دارد.
تبصره: عوامل مؤثر در كاهش كيفيت مقامات، نارساييها و خروجها ميباشد.
ج- موارد كسر نمره:
1. آغاز تلاوت با پرده غير متعارف و غير بم (به جز مرحله مقدماتي) حداكثر 5/0 نمره
2. تكرار اجزاي نغمات (تكرار رديف يا خود نغمه) حداكثر 5/0 نمره
3. خروج از رديف صوت حداكثر 5/0 نمره
4. ناهمگوني در رديفها حداكثر 5/0 نمره
5. خروج از مقام (نغمه) حداكثر 5/0 نمره
6. عدم رعايت قابليت و ظرفيتهاي تنغيم در حروف و حركات حداكثر 5/0 نمره
7. عدم توازن يا تناسب در سرعت قرائت حداكثر 5/0 نمره
8. بمخواني قبل از كمال اوج حداكثر 5/0 نمره
9. عدم اجراي مقامات به تعداد لازم (درمرحله پاياني) هر مقام 2 امتياز
تبصره: اجراي يك ريز نغمه از يك مقام مانع كسر نمره ميشود.
10. تقليد صرف در سبك حداكثر 2 نمره
11. تكلف و رفتار غير طبيعي (غير منطقي) 1 نمره
رشته حفظ قرآن كريم (100 امتياز)
توضیحات
1. رشته حفظ قرآن كريم از هر 10 جزء يك سوال شامل 1 صفحه پرسيده ميشود.
2. انتخاب قطعات حفظ به حكم قرعه انجام ميشود.
3. امتياز حسن تلاوت براساس آئين نامه قرائت (حداكثر 100 امتياز) محاسبه و با امتياز صحت حفظ (حداكثر 100 امتياز) جمع و ميانگين آنها امتياز شركت كننده را نشان ميدهد.
4. در صورتی که امتیازات بالا نزدیک هم باشد، نفرات منتخب براي مرحله پاياني در محلي خارج از سالن مسابقه (قرنطينه) بدون اطلاع از سئوالات حفظ در انتظار نوبت به سر ميبرند.
5. داور حفظ بايد حافظ باشد.
6. براي دقت بيشتر فقط يك داور از داوران حفظ، پرسش و هدايت حافظ را به عهده ميگيرد.
ب- موارد كسر نمره
1. اشتباه در حركات: چنانچه حافظ خود فوراً تصحيح كند 25/0 نمره، در غير اين صورت 5/0 نمره از او كسر و پس از اولين وقف، داور مورد صحيح را اعلام مينمايد.
2. اشتباه در حرف و كلمه: شامل حذف يا اضافه نمودن و جابجايي، چنانچه حافظ فوراً تصحيح كند 25/0 نمره و اگر با تذكر داور تصحيح كند 5/0 نمره و چنانچه نتواند تصحيح كند 1 نمره از او كسر ميگردد (تذكر داور پس از اولين وقف انجام ميشود).
3. اشتباه در كلمات: مانند حذف و يا اضافه نمودن و يا جابجايي عبارتي كوتاه، يا قسمتي از آن عبارت در خلال آيات، چنانچه حافظ فوراً متوجه شده و تصحيح كند 5/0 نمره و اگر با تذكر داور تصحيح شود 1 نمره و اگر نتواند تصحيح كند 2 نمره از او كسر ميشود.
4. عدم رعايت ترتيب آيات و جابجايي آنها: (انتقال دور آيات و يا انتقال به آيات غير مشابه)
چنانچه فاصله جابجايي بيش از يك آيه باشد و يا اشتباهاً از آيات غير، مشابه همان سوره و يا سورههاي ديگر تلاوت شود، كسر نمره به ترتيب 5/0 براي تصحيح فوري، 1 براي تصحيح با تذكر داور و 3 براي عدم تصحيح ميباشد.
5. اگر شركت كننده بيش از حد متعارف مكث و يا عبارتي را براي يادآوري حداكثر تا 2 بار تكرار و بعد به تلاوت آيه ادامه دهد، براي هر بار برگشت 25/0 نمره كسر خواهد شد.
6. اگر شركت كننده پس از مكث و يا 2 بار تكرار موفق به ادامه تلاوت نشود داور كمك خواهد كرد و به حسب نوع كمك، نمره منفي تعلق خواهد گرفت.
7. چنانچه جمع امتيازات منفي بالغ بر 30 نمره شود، شرکت کننده از دور مسابقات حذف خواهد شد.
استاد ضیاءالرحمن صحت
به پایگاه اطلاع رسانی علوم قرآنی « یاسین طه » خوش آمدید.